تعيين محور قلب :
دو اشتقاق اندامي انتخاب كرده و سپس محور اصلي قلب تعيين ميشود ولي بهتر است كه ليدهاي I , AVF كه عمودتر بر هم هستند انتخاب گردند . ابتدا در ليد I ارتفاع موج R ( كه مثبت است ) محاسبه ميشود و سپس از بين موجهاي S و Q هر كدام كه منفي تر ميباشد انتخاب كرده و با موج R جمع ميشود كه حاصل رقمي خواهد بود كه بر روي محور ليد I رسم ميشود و به همين ترتيب براي ليد AVF عمل ميشود كه تقاطع اين دو محور امتداد محور قلب خواهد بود .
محورهاي عمود بر هم عبارتند از :
1ـ اشتقاق استاندارد I بر اشتقاق AVF عمود است .
2ـ اشتقاق استاندارد II بر AVL عمود است .
3ـ اشتقاق استاندارد III بر AVR عمود است .
محور QRS طبيعي :
الف ـ محور متوسط طبيعي QRS در سطح فرونتال معمولا متوجه پايين و چپ است و محدوده آن بين 0 درجه در جهت ساعت تا +90 است ولي در اكثر افراد بزرگسال سالم محور QRS در سطح فرونتال در محدوده بين +40 تا +60 قرار ميگيرد .
ب ـ هر گاه محور در فرد بزرگسال در محدوده +90 در جهت عقربه ساعت تا +180 درجه باشد محور قلب به راست منحرف شده است .
ج ـ هر گاه محور در محدوده بين 0 درجه خلاف جهت ساعت تا 90 – درجه باشد محور قلب به چپ منحرف شده است ‚ اين ناحيه را ميتوان به دو ناحيه زير تقسيم كرد :
I ـ منطقه انحراف خفيف محور به چپ ‚ يعني 0 تا 30 – درجه
II ـ ناحيه انحراف شديد محور به چپ ‚ يعني 30 – تا 90 – درجه
د ـ قرار گرفتن محور در ربع فوقاني راست ( ناحيه شمال غربي) يعني بين 90 – درجه خلاف جهت ساعت تا 180 – كه بندرت پيش ميايد و ممكن است تظاهري از انحراف شديد محور به چپ يا دشارژ از موج ساز نابجاي بطني باشد .
در انحراف محور به راست RAD ( Right Axis Deviation ) كمپلكس QRS در ليد I منفي است همچنين در انحراف محور به چپ LAD ( Left Axis Deviation ) محور QRS در ليد AVF منفي است و بيش از 98% موارد اين ويژگي قابل تعميم است يعني اگر در نوار قلب ديده شود كه كمپلكس QRS در ليد I منفي ميباشد با احتمال 98% انحراف محور به راست وجود دارد و اگر QRS در ليد AVF منفي بود به شرطي كه در ليد I منفي نباشد با احتمال 98% انحراف محور به چپ وجود خواهد داشت .
ـ اگر QRS در ليد I منفي باشد چهQRS در ليدAVF منفي باشد يا مثبت ‚ نوار قلب نشاندهنده انحراف محور به سمت راست ( RAD ) ميباشد . ولي عملا انحراف شديد محور به منطقه يك چهارم فوقاني راست بعيد بنظر ميرسد .